Kenniscafé: Hersenspinsels. Hoe ons brein ons fopt

Iedereen kent de ervaring op een station: de trein naast jouw trein rijdt weg, maar je lijkt zelf weg te rijden. Of je loopt in het bos en ziet opeens een hert in de verte, dat even later een tak blijkt te zijn. Tal van voorbeelden uit ons dagelijks leven laten zien dat de grens tussen fantasie en werkelijkheid flinterdun is. Ook in ons denken. Neem nu een alcoholist die er zelf van overtuigd is dat hij een ‘sociaal drinker’ is of de bankier die met een ‘volkomen gezond bedrijf’ ten onder gaat. Mensen hebben het vermogen om dingen anders te ervaren dan ze feitelijk zijn. Onze hersenen houden ons op subtiele wijze voor de gek.

Ieder mens leeft deels in een denkbeeldige wereld. Ons brein vult de leemtes in onze waarnemingen op. Daar is niets mis mee. Dit unieke vermogen is zelfs de basis voor creativiteit, kunst en literatuur. Wel is er een keerzijde. Het brein kan de waarneming zo sterk beïnvloeden dat sommige mensen het contact met de werkelijkheid verliezen. Zij krijgen het stempel ‘gek’ of ‘gestoord’. Maar waar ligt de grens tussen de denkwereld van ‘psychisch gestoorden’ en die van ‘normale’ mensen? Hoe werkt onze waarneming? Waarom hebben ook gewone mensen soms hallucinaties of wanen? En zijn er evolutionaire verklaringen voor de manier waarop wij informatie verwerken?

Bart van de Laar in gesprek met André Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie en auteur van het boek Hersenspinsels. Waarom we dingen zien, horen en denken die er niet zijn, Simon Verhulst, adjunct-hoogleraar gedragsbiologie en Richard Bruggeman, als psychiater werkzaam bij het Cluster Psychosen van het UMCG.